تاریخ درج : ۱۳۹۱/۳/۱ | بازدید : 1856 مرتبه


مقدمه: خطر سابقه‌اي طولاني و به بلندي تاريخ خلقت انسان دارد و انسان از زماني كه فعاليت‌هاي خود را شروع مي‌كند خطر بصورت مضاعف جان و دارائي و حاصل فعاليتش را معرض آسيب قرار مي‌دهد.

 

با تكامل روابط اجتماعي و اقتصادي و گسترش فعاليت‌هاي صنعتي احتمال به وقوع پيوستن خطرهاي جديد بيشتر شده و يا بر شدت خطرهاي قبلي بطور نگران كننده‌اي افزوده می شود.

شيوه مقابله انسان با خطر گاهي ناآگاهانه (مانندعقب رفتن از ترس سقوط از پرتگاه) و برخي مواقع آگاهانه (كاهش سرعت خودرو در سراشيبي) مي‌باشد.

 ريسك:

 -    وجه مشترك تمام فعاليت‌ها و در ذات تمام تصميم‌گيري ‌هايي است كه انسان در طول حیات خود انجام می دهد. ریسک قابل پيش‌بيني نبودن پيش‌آمدهای آتی است که در اثر یک تصمیم گیری ما احتمال وقوع دارد.

ریسک عدم اطمينان از پي آمد حادثه ‌اي است كه مي‌تواند دو يا چند نتیجه داشته باشد.

اگر بخواهیم در زندگی فردی برای ریسک مانند بیآوریم بهترین مثال, ازدواج و انتخاب همسر و یا انتخاب شغل و یا یک فعالیت اقتصادی و یا تربیت و چگونگی رفتارمان در برابر فرزندان و .....  می باشد. در  مثال انتخاب همسر, فرد همیشه این نگرانی را دارد که انتخابش همانی نباشد که انتظار داشته است و در عمل نیز این نگرانی بدلیل پی آمدهای مختلفی که وجود دارد و همیشه هست که آیا همسر انتخاب کردن من درست بوده؟ و فردی که قرار است شریک زندگیم شود همان همسر ایده آل و مورد نظر من می باشد؟

آیا ممکن است که عادات بدی داشته که منجر به یک ازدواج ناموفق  و یا یک زندگی پر تنش گردد؟ آیا همسرم پدر و مادری و یا اطرافیانی دارد که در زندگی مشترک آینده ما مداخله نا بجا خواهند کرد؟  و بسیاری از احتمالات دیگر. بنابراین انتخاب همسر ممکن است همیشه یک نتیجه دلخواه ما را به دنبال نداشته باشد و چون نتایج آن ممکن است یک احتمال از تعداد زیادی از نتایج احتمالی  باشد,  می گوئیم ازدواج یک هندوانه سر بسته نیست, بلکه  یک ریسک است. چرا  که پی آمدهای آن بیش از یک احتمال است.

  و يا  در مورد یک سازمان  ریسک در ذات تصمیم گیری هائی که موسسه اقتصادی در دوره فعاليت های‌ خود اتخاذ مي‌كند مانند تولید محصول جدید, عدم تمایل مصرف کننده به محصول جدید, فعالیت رقبا, خطر های فیزیکی  که اموال سازمان را تهدید می کند مانند خطر آتش سوزی  و....... ، چرا این قضایا ریسک است برای آنکه از احتمالاتی که بر  تصمیم گیری ما اثر می گذارد بی خبریم و یا حتی نگرانیم که:   

-  جامعه نسبت به محصول جدید با سردی روبرو شده و از آن استقبال نکند.

- یا احتمال بروز مسئولیت قانونی و قضائی از ناحیه مصرف کننده محصول برای تولید کننده بوجود آید.

- یا ورود همزمان رقبا و ارائه محصول مشابه آسیب به بازار تولید کننده وارد نماید.

-  و یا رقابت مکارانه تولید کنندگان دیگر سبب بدبینی جامعه گردد. 

ریسک, احتمالي پنهان و بالقوه در زمينه بروز وقايع و پيامدهايي است كه مي‌تواند فرصت ‌هائي برای كسب موفقيت و يازمینه های  شكست را فراهم نمايد. مانند ورود فرد و یا سازمان در یک معامله اقتصادی. لازمه موفقیت در آن رویاروئی با مخاطرات و به بند کشیدن و مهار ریسک می باشد.

ببینید شاعر پارسی قرن سوم حنظله باد غیسی چقدر خوب این مفهوم را بیان کرده!

مهتری گر, به کام شیر در است           شو خطر کن زکام شیر بجوی

یا بزرگی و غز نعمت و جاه              یا چو مردانت مرگ رویاروی

  ريسك تاواني است كه انسان براي كسب موفقيت مي پردازد. ريسك نمك زندگي و يا يك فعاليت اقتصادي است بدون وجود ریسک زندگی بی معنا و خسته کننده می شود. فکرش را بکنید که شما در زندگی دست به هر کاری بزنید فقط یک نتیجه داشته باشد آن هم موفقیت است. در این زندگی دیگر تلاش معنا ندارد چون همه چیز بدون هزینه دست یافتنی است. در این نوع زندگی انسان به چه چیزی باید امید داشته باشد!

ريسك تركيبي از احتمال وقوع يك حادثه و میزان خسارتی است كه در صورت بروز در برخواهد داشت. هر نوع فعاليتي در فرآيند اجراي خود با احتمال وقوع مخاطراتي روبه رو مي‌باشد كه حاصل آن ممكن است سدي در برابر  برآورده شدن نتيجه دلخواه و يا خواست مورد انتظار باشد.

بنابراين احتمالي  كه موجب مي‌گردد تا بازده مورد نظر حاصل نشود را ريسك مي‌ناميم. اين امر اشاره به وضعيتي ناخوشايند دارد كه ممكن است فرد و يا سازمان در معرض آن قرار گيرد.

 

طبقه بندی ریسک:

تمام فعاليت‌هاي اقتصادي انسان همواره با درجاتي از ريسك و عدم اطمينان همراه است.

زندگي و فعاليت‌هاي بشري بدون ريسك نه قابل تصور است نه جذابيتي دارد، زيرا تصور آنكه انسان بدون تلاش  و روبرو شدن با خطر به هر آنچه بخواهد برسد تصوري خسته كننده است.

 موقعيت‌هاي در برگيرنده  ريسك را به دو دسته تقسيم مي‌ كنند:

 

الف: ريسك‌هاي واقعي يا خالص (Pure Risk)

ريسكي مي‌باشد كه بر اثر بروز خطرهاي فيزيكي بوجود آمده و اثر تخريبي بر جاي مي‌گذارد و پيامد آن زيان است و در صورت وقوع؛ نتيجه‌اش صرفاً خسارت مي‌باشد و در صورت عدم وقوع تغييري در وضعيت موجود ايجاد نمي‌شود. ويژه‌گي‌هاي اين ريسك عبارتست از:

-       هميشه ناخوشايند و زيانبار مي‌باشد.

-       تحت شرايط مشابه‌اي قابل تكرار و وقوع آن تابع قانون اعداد بزرگ مي‌باشد.

-       توانائي فرد براي پيش‌بيني وقوع آن زياد است.

-       همواره موجب زيان جامعه مي‌گردد.

-        عموما"قابليت بيمه شدن دارد.

-       افراد بطور كامل از ريسكي كه نگهداري مي‌كنند رضايت ندارند.

اين ريسك خود به شرح زير بخش بندي مي‌شود:

 

1- ريسك‌ هاي ذهني (Subjective Risk)

ريسك‌ هائي هستند كه احتمال وقوع و پارامتر هاي موثر در بروز آن ها قابل اندازه گيري نيستند. كنترل اين ريسك ها بسيار پيچيده و سخت است زيرا مدير ريسك با عينيت خطر روبرو نيست مانند:

-       ريسك هاي تنزل قدرت خريد

-       ريسك هاي اعتباري و سياسي

-       ريسك امتناع دولت هاي بدهكار از پرداخت ديون

ريسك هاي ذهني ارتباط نزديكي با توسعه و ثبات اقتصادي دارند. هرچه ثبات اقتصادي در جامعه بيشتر باشد، قابليت ارزيابي ريسك هاي ذهني افزايش مي يابد و هر چه ثبات اقتصادي كمتر باشد اهرم هاي كنترلي و پيشگيرانه بي اثرتر مي گردد.

  نوع ديگري  از اين ريسك ها در عالم خيال و در ذهن شخص ظهور مي‌كند، و شدت و ضعف آن بستگي به باورها و عدم اطمينان و نگراني فرد از آن موضوع دارد. مانند ترس از تاريكي و يا ترس از ورود به قبرستان در شبانگاه، بدليل آنكه وقوع اين ريسك مشخص نبوده و ابعاد آن قابل اندازه‌گيري نيست بيمه گران در برخورد با آن با احتياط عمل مي‌كنند. زيرا  گاه نتايج به بار آمده مي‌تواند فاجعه آميز باشد.

 

2- ريسك هاي عيني

ريسك‌هائي هستند كه در عالم واقع امكان بروز دارد و درجه احتمال آن قابل اندازه گيري بوده و در صورت وقوع موجب ورود زيان مي‌ شود اين ريسك ها به دو دسته تقسيم مي‌گردد:

اول- ريسك عام:

ريسكي مي‌باشد كه در صورت وقوع بر تعداد زيادي از افراد جامعه تأثير گذاشته و در محدوده وسيعي اتفاق مي‌افتد. مانند ريسك‌هاي طبيعي، وقوع اين ريسك عموماً خارج از كنترل انسان مي‌باشد.

دوم- ريسك خاص:

ريسك خاص بر خلاف ريسك‌هاي عام در محدوده كوچكي اتفاق افتاده و افراد كمي را تحت تأثير قرار مي‌دهد.

ب– ريسك‌هاي سوداگرانه يا پويا:

ريسك ‌هائي هستند كه انگيزه اقتصادي در پيدايش آنها اهميت دارد. در صورت وقوع پيامد احتمالي آن مي‌تواند زيان يا سود باشد، مانند بازي هاي شانسي يا شرط‌بندي و يا سرمايه‌گذاري و يا تغيير سطح قيمت‌ها و يا تغيير سليقه مصرف كننده. بدليل احتمال سود، قبول اين ريسك براي شخص جذابيت دارد و بر خلاف ريسك‌هاي واقعي اين فرد است كه نسبت به پذيرش ريسك سوداگرانه تصميم‌ مي‌گيرد.

 

مديريت ريسك :   

  • چشم اول بین غرور است و خطا     چشم آخر بین تواند دید راست  (مولوی(
  • موفق ترین رهبر کسی است که تصویر را قبل از آنکه ظاهر شده باشد,می بیند. (مری پارکر فولت(
  • به آینده چشم بدوزید و زندگی کنید. (وین دایر(

                                                              

     بسياري از حوادثي كه بطور تصادفي اتفاق مي‌افتد ممكن است موجوديت سازمان را در معرض تهديد قرار دهد  يا آنكه رخداد وقايع كوچكتر كه موجب كاهش در آمد هاي سازمان شود.

     اگر اين ريسك‌ها ناديده گرفته شود و يا به روشي نادرست مديريت شود تنها به صورت شانسي ممكن است كه يك بنگاه اقتصادي از اثرات زيانبار آن در امان بماند. ولي با مديريت درست و برنامه ريزي شده ريسك‌ها؛ نتايج قابل قبول‌تر و با صرف هزينه كمتري بدست خواهد آمد.

  مديريت ريسك سازمان را قادر مي‌سازد تا به نحو بهتري ريسك‌هايي را كه در معرض فعاليت‌هاي بنگاه مي‌باشد اداره نمايد. علاوه بر آن، كيفيت تصميم‌گيري در موضوعاتي نظير فعاليت‌هاي جديد و يا معرفي توليدات جديد و ... بهبود بخشد.

  مديريت ريسك فرآيند شناسايي، تحليل، ارزيابي و كنترل ريسك‌هاي بالقوه‌اي است كه در مسير فعاليت‌هاي جاري سازمان وجود دارد و ممكن است با ظهور خود سبب بروز زيان هاي مالي يا متوقف شدن فعاليت‌هاي سازمان گردد.

  مديريت ريسك رويكردي آينده‌‌نگر و پيشگيرانه براي شناسايي زيان هاي بالقوه‌اي است كه احتمال وقوع آن در آينده وجود دارد و پيوسته با طرح دو پرسش اساسي:

-       چه خواهد شد؟ يا چه اتفاقي خواهد افتاد؟

-       چه بايد كرد؟

 سعي در پيش‌بيني آنچه كه ممكن است در آينده اتفاق بيافتد و برنامه‌ريزي براي پيشگيري و مقابله با حوادث احتمالي مي نمايد.

 

دیدگاه نوین در ایمنی صنایع

مديريت بحران هائي مثل وقوع آتش سوزي و انفجار در صنايع؛ با وجود عناصري مثل امكانات و تجهيزات ايمني و آموزش و ايجاد مانور (براي آمادگي بيشتر كاركنان) و اقدامات و تصميم گيري هاي پيشگيرانه مديران ارشد سازمان ضرورت پيدا مي كند.

اما اجراي موثر عمليات در در جه اول بستگي به باور و تمايل نيروي كار و مشاركت و انگيزه آنان در حفظ ساز مان و در درجه بعدي بستگي به مهارت و آمادگي كارگر دارد.

مجموعه واكنش ها و رفتار ها و تصميماتي كه هر يك از كاركنان و به صورت همزمان و با برنامه ريزي و فرماندهي مديريت  در يك وضعيت پيچيده اضطراري انجام  مي گيرد در اداره بحران موثر است و عدم توجه به آن ها و نا ديده گرفتن نقش كارگر و تاثير وي در محاسبات مي تواند لااقل بخشي از اقدامات و تدابير مدير ريسك را در كاهش بحران بي اثر سازد.

در نگاه جديد؛ مدير ريسك انگيزه و مشاركت و همدلي كارگر و تطابق حواس انساني وي را در كشف ناشناخته ها مي طلبد. اين نگاه نيروي كاررا متقاعد مي كند كه:

1-    بصورت داو طلبانه سعي در اعلام وقايع به ظاهر بي خطري كند كه تحت عنوان شبه حوادث  بيان مي گردد.

2-  اين فرهنگ در محيط كارگري بو جود مي آيد  كه بيان شفاهي  و يا كتبي شبه حوادث  را نبايد با جاسوسي و خيانت به همكاران و يا آدم فروشي يكي دانست.

3-  اين باور در ساز مان جاري مي شود كه قرار نيست در رابطه با اعلام شبه حادثه هيچ يك از طرفين (گزارش دهنده و يا مرتكب) مورد باز خواست قرار گيرد. بلكه مدير ريسك از گزارش هاي ارسالي در جهت تحليل و بهره گيري در اقدامات پيشگيرانه آتي استفاده خواهد كرد.

4-  نيروي كار مي آموزد اعلام به موقع اتفاقات ساده حين كار كه مي تواند ظرفيت آسيب رساني داشته باشند در جهت حفظ سلامتي كاركنان و سازمان و به دنبال آن استمرار در آمد پايدار نيروي كار است.

5-    نيروي كار اطمينان پيدا مي كند كه اعلام شبه حوادث موجب باز خواست وي نخواهد شد.

6-  مدير ريسك اين دانائي را داردكه با ايجاد طرح هاي تشويق گزارش دهنده؛ بتدريج زمينه فرهنگ سازي براي همگاني شدن اعلام شبه حادثه و مشاركت كاركنان در ايجاد ايمني در سازمان را  فراهم نمايد.

          

   عباس گلچینیان

http://www.arzyaberisk.blogfa.com/89091.aspx

                


خدمات مرتبط